środa, 19 czerwiec 2019 21:27

1000-lecie powstania wsi Święck [foto]

swsystem2 Sokołowscy

Dużym wydarzeniem, szczególnie dla społeczności Święcka Wielkiego, Strumiany i Nowiny, ale także Gminy Wysokie Mazowieckie i Gminy Czyżew, było obchodzone w dniu 15 czerwca 2019 r. 1000-lecie powstania wsi Święck. Wstępem do obchodów było poświęcenie nowego krzyża (w miejscu dotychczasowego) w miejscowości Święck Wielki, którego dokonał ks. bp. senior Stanisław Stefanek. Następnie po poświęceniu krzyża odprawiona została msza święta przy ołtarzu polowym na placu przy Szkole Podstawowej w Święcku Wielkim, którą celebrował ks. biskup Stanisław Stefanek w asyście ks. kan. Andrzeja Stypułkowskiego, proboszcza parafii w Dąbrowie Wielkiej.

Po mszy świętej gospodarze uroczystości, Anna Bogucka – Burmistrz Czyżewa i Krzysztof Krajewski – Wójt Gminy Wysokie Mazowieckie, dokonali oficjalnego otwarcia uroczystości, witając licznie przybyłych gości: Jego ekscelencję ks. bp. Stanisława Stefanka, Posła na Sejm RP – Jacka Boguckiego, Starostę Wysokomazowieckiego – Bogdana Zielińskiego, radnego Sejmiku Województwa Podlaskiego – Łukasza Siekierko, włodarzy gmin ościennych – Nowych Piekut, Kulesz Kościelnych, Miasta Wysokie Mazowieckie, Prezesa Spółdzielni „Mlekowita”, radnych, sołtysów i wszystkich przybyłych.

Pani Burmistrz, po przedstawieniu rysu historycznego Grodziska, odniosła się do znaczenia grodu dla kształtowania osadnictwa na tym terenie i rozwoju całego regionu, a także polskiej państwowości. Szczególne podziękowania złożyła na ręce Władysława Kaczyńskiego – właściciela gruntów, na których położone jest grodzisko, za wielki wkład pracy w przygotowanie, utrzymywanie i zachowanie stanu średniowiecznego zabytku.

Po przemówieniach gości i podziękowaniach osobom, które przyczyniły się do zorganizowania tej ciekawej inicjatywy zebranym, zaprezentowali się mieszkańcy Święcka w montażu słowno-muzycznym pt. „Tu nasze serca skąd nasz ród” oraz młodzież szkolna ze Szkoły Podstawowej w Święcku Wielkim.

Po części oficjalnej, uroczysty korowód zaprzęgów konnych przewiózł paradnymi bryczkami gości do Grodziska w Święcku Strumianach w Gminie Czyżew, aby mogli zwiedzać pozostałości zachowanych elementów grodu.

Grodzisko Kasztelanii Święckiej X–XIII/XIV w.

Rozciągnięcie władztwa książąt polskich w X wieku na obecnym północno-wschodnim Mazowszu wyraziło się w zakładaniu organizacji grodowej na całym tym obszarze. Pierwsze grody obronne powstawały przy szlakach wodnych i lądowych z Rusi na Mazowsze, na pograniczu z ziemiami Jadźwingów. Najważniejszym grodem w tej okolicy był Święck, stanowiący centrum dla obszaru kilku współczesnych powiatów. Założony w X wieku na cyplowo ukształtowanym płaskowyżu wchodzącym od zachodu w dolinę rzeki Brok. Naturalne walory obronne grodu zwiększono fosą i wałem obronnym. Stanowiło to zabezpieczenie przed wojowniczo nastawionymi wobec Polski pogańskimi plemionami Prusów i Jaćwingów. Gród w Święcku nadany został biskupom płockim i posiadał parafię. Funkcjonował według większości badaczy do połowy XI wieku. Później został zniszczony lub opuszczony.

Od drugiej połowy XI wieku zbudowany został II gród – jako ośrodek władzy świeckiej i kościelnej. Powstał gród mocniejszy w obwarowaniach ziemnych od poprzedniego. Otoczony został dwoma fosami oraz dwoma pierścieniami wałów, których fragmenty odkryli archeolodzy. Wały obronne miały 8 metrów szerokości. Nad fosą zapewne był most zwodzony podnoszony w razie zagrożenia lub na noc. Pośród szczątków zwierząt zalegających w fosie obecne były kości: niedźwiedzie, turze, jelenie, łosia, dzika i bobra. Odnaleziono tam też wiele ceramiki o pomieszanym charakterze: naczynia obtaczane, krzesiwa, szydła kościane, trójzębny grzebyk.

W XII wieku na mapie Mazowsza za panowania Bolesława Kędzierzawego pojawiła się Łomża, a wokół Święcka powstały mniejsze grody osłonowe i osady, między innymi: Dmochy Rodzonki, Strękowo, Krasowo Wólka, Wykno, Zaręby Warchoły, Jabłonka, Poryte Jabłoń.

Obszar Kasztelanii Święckiej miał wynosić 1000- 1100 km2 i zajmować pas ziemi szerokości 45 km (równoleżnikowo) i 15- 20 km długi (południkowo). Do parafii święckiej wchodzącej w skład Diecezji Płockiej, wg. historyków należały 42 wsie: m.in. Cisov (Czyżew), Święcienica (obecnie Rosochate Kościelne), Wronie (Andrzejewo), Szumowo, Jasienica, Wysokie (Wysokie Mazowieckie), Łuniewo, Boguty, Wyszonki, Kuczyn, Kobylin, Średnica, Leśniewo, Lubowicz, Płonka, Grochy, Przeździecko, Jeżewo Pajewo.

Nazwa „ŚWIĘCK ” pochodzi od słowa „święty” i wiąże się z funkcją religijną miejsca. Wspomniany w archiwach kościół na obszarze przygrodowej osady, otoczony był przez rozległe cmentarzysko– chrześcijańską nekropolię. Budynek drewnianego kościoła odtworzyli archeolodzy (Pani Danuta Jaskanis i Pan Jan Jaskanis wraz ze swoim zespołem) na podstawie resztek wydobytych z ziemi. Uznali, że był niewielki, zbudowany na obwodzie czworoboku z kwadratowym prezbiterium przylegającym do wschodniej ściany budynku. Przy kościele był cmentarz (XII- XIII wiek) otoczony drewnianym płotem palisadowym. Przebadano 500 jam grobowych, w których znaleziono kości ludzkie. Ciała były składane w drewnianych trumnach. W grobach znajdywano rozmaite przedmioty: szklane i bursztynowe paciorki, groty strzał, żelazne świdry, noże, dłutka, krzyżyki, amulety i inne. Odnaleziono także stilus (rylec) poświadczający, że w grodzie kasztelańskim były osoby posługujące się znajomością pisma. Często występowały wyroby z brązu i ze szlachetnych kruszców – przede wszystkim ze srebra. Cmentarzysko użytkowano 150 lat i służyło 6 pokoleniom.

Gród w Święcku został opuszczony około połowy XIII wieku, a najpóźniej w pierwszej połowie XIV wieku. Powodem były najazdy Litwinów, które trwały prawie do końca XIV wieku i spowodowały zahamowanie rozwoju całego regionu. W latach 1260 – 1267 zanotowano pięć najazdów litewskich na ziemie Mazowsza, w wyniku których obszar księstwa, a zwłaszcza jego wschodnie tereny, zostały całkowicie spustoszone i wyludnione. Najbardziej dotkliwy w skutkach był najazd w 1262 roku pod wodzą Trojnata.

Zniszczony został wtedy zarówno gród kasztelański w Święcku, jak i okoliczne wioski, w tym m.in. i ówczesny Czyżew. W 1385 roku na mocy Unii w Krewie zapanował pokój między Polską i Litwą. Wkrótce potem również Mazowszanie zawarli pokój z Litwinami i dopiero wtedy rozpoczął się drugi etap osadnictwa na tym terenie. Książę Mazowiecki Janusz I postanowił zasiedlić obszary wschodniego Mazowsza rycerzami z głębi swojego księstwa. Przyszli mieszkańcy Święcka zajęli się uprawą ziemi rolnej. Obecnie Święck podzielony jest na trzy miejscowości: Święck Strumiany, Święck Nowiny i Święck Wielki.

Nazwa Święck Wielki przyjęta została dopiero w XIX wieku. Nowa miejscowość wydzieliła się z północno– wschodniej części Święcka (dawnego) wraz ze Święckiem Strumianami – wsią obecnie położoną na zachód od dawnego grodziska średniowiecznego. Święck Nowiny jest najmłodszą latoroślą Święcka. Pierwotna nazwa to Święck Kolonia, gdyż powstała na obszarze pól gospodarzy ze Święcka Wielkiego, którzy zaczęli zasiedlać nową miejscowość od lat dwudziestych XX wieku. Etymologia członu „Strumiany” nie jest klarowna i opiera się jedynie na legendach i wspomnieniach starszych mieszkańców. Nasze ziemie były nękane przez sąsiednie kraje. Dla ojczyzny ratowania polska krew lała się strumieniami - tak było w Strumianach – zwłaszcza podczas powstania styczniowego w 1863 roku. Te krwawe strumienie, według legendy, przysłużyły się do utworzenia drugiego członu nazwy wsi. Mieszkańcy terenów dawnego Święcka zajmują się uprawą ziemi, aż po dzisiejsze czasy. Pamięć o „Okopie” – wczesnośredniowiecznym grodzie kasztelańskim, trwa wśród nich do dzisiaj.

(info/foto: UM w Czyżewie)