Właściciel serwisu zegarków przyłapany za ladą, fryzjerka przy klientce, kosmetyczka w trakcie zabiegu. Wszyscy mieli wtedy zwolnienie lekarskie. Przez pół roku ZUS wstrzymał i obniżył w Podlaskiem świadczenia na blisko 2,6 mln zł.
Kontrolerzy zastali właściciela firmy zajmującej się naprawą i sprzedażą zegarków w jego własnym punkcie. Tłumaczył, że wpadł na chwilę zastąpić żonę, bo wyszła do apteki. Właścicielkę zakładu szyjącego bieliznę zastali w biurze, w fartuchu ubrudzonym nićmi - miała nadrabiać zaległości w księgowości. W zakładzie meblowym kontrola trafiła na właściciela przy przycinaniu płyt meblowych. Twierdził, że robi to na własny użytek.
Podobnie skończyły się wizyty w salonie fryzjerskim i kosmetycznym. Fryzjerka obsługiwała klientki, bo pracownica niespodziewanie zgłosiła nieobecność. Kosmetyczka wykonywała zabieg i tłumaczyła, że pracownica spóźniła się do pracy, a umówiona klientka już czekała.
Ponad 6,4 tys. kontroli w pół roku
Białostocki oddział ZUS sprawdził od stycznia do czerwca ponad 6,4 tys. zwolnień lekarskich. Wstrzymał wypłatę 163 zasiłków na 183,8 tys. zł. Do tego doszło obniżenie świadczeń po ustaniu zatrudnienia o 2,4 mln zł. Razem w regionie ZUS wstrzymał i obniżył świadczenia na niemal 2,6 mln zł.
W całym kraju kontroli było 219,7 tys. Wstrzymano 10,5 tys. zasiłków na ponad 18,5 mln zł, a świadczenia po ustaniu zatrudnienia obniżono o 143,6 mln zł. Łącznie 162,2 mln zł. Na tę sumę składają się nie tylko kontrole zwolnień - ZUS ma też obowiązek ograniczyć wysokość świadczeń chorobowych po ustaniu tytułu ubezpieczenia do 100 proc. przeciętnego wynagrodzenia.
O danych kwartalnych pisaliśmy pod koniec kwietnia. Wtedy białostocki oddział miał za sobą prawie 3,5 tys. kontroli, a kwota wstrzymanych i obniżonych świadczeń w regionie sięgała 1,12 mln zł.
Dwa rodzaje kontroli
Pierwszą prowadzą lekarze orzecznicy ZUS. Sprawdzają, czy zwolnienie wystawiono prawidłowo i czy ubezpieczony nadal jest niezdolny do pracy. Jeśli orzecznik uzna, że zdolność wróciła, zwolnienie zostaje skrócone, a zasiłek przysługuje tylko do dnia badania. Nie zawsze trzeba się przy tym stawić osobiście.
Kontrola może odbyć się także na podstawie dokumentacji medycznej, na podstawie której wystawiono zwolnienie. O sposobie jej przeprowadzenia decyduje lekarz orzecznik.
Krystyna Michałek, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie kujawsko-pomorskim
Druga kontrola dotyczy tego, jak chory wykorzystuje zwolnienie: czy nie pracuje zarobkowo i nie robi rzeczy sprzecznych z jego celem. Może ją prowadzić ZUS, ale też pracodawcy zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 osób.
Do apteki wolno, na wesele nie
Zwolnienie nie oznacza aresztu domowego. Chory może pójść do lekarza, do apteki, na badania czy rehabilitację, zrobić podstawowe zakupy albo odprowadzić dziecko do przedszkola - zwłaszcza gdy nie ma go kto wyręczyć. Dopuszczalne są też sprawy incydentalne, jeśli wymagają tego istotne okoliczności: pogrzeb bliskiej osoby, pilna sprawa urzędowa, której nie da się przełożyć, jednorazowe podpisanie dokumentów w pracy, gdy nikt inny nie ma do tego upoważnienia. To ostatnie nie może jednak wynikać z polecenia pracodawcy. Warunek jest jeden: takie wyjścia nie mogą szkodzić leczeniu.
Zakazana jest praca zarobkowa, również we własnej firmie, i każda aktywność sprzeczna z celem zwolnienia. Dotyczy to także wyjazdów na wakacje. Bez znaczenia, czy lekarz zaznaczył „chory powinien leżeć”, czy „chory może chodzić”.
Poza pracą kontrole wyłapują w regionie wyjazdy wypoczynkowe w kraju i za granicą, udział w weselach, meczach i innych imprezach, remonty mieszkań, prace przy budowie domu, naprawy dachu, malowanie i większe porządki w ogrodzie.
Kto zostanie przyłapany, traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres objęty danym zwolnieniem. Przy świadczeniu rehabilitacyjnym - za cały miesiąc, w którym stwierdzono nieprawidłowości. Wypłacone pieniądze trzeba zwrócić.
Od 2027 r. zwolnienie tylko na jedną pracę
Od 1 stycznia 2027 r. zmienią się zasady dla osób pracujących w kilku miejscach. Jeśli pozwoli na to stan zdrowia i charakter pracy, lekarz na wniosek ubezpieczonego wystawi zwolnienie tylko dla wybranego miejsca pracy. U jednego pracodawcy będzie można wtedy korzystać ze zwolnienia, u drugiego dalej pracować.
