Przy stacji kolejowej w Czyżewie, tuż obok stojącego tam wagonu towarowego, stanął kamień z wykutym napisem. Upamiętnia mieszkańców Ziemi Czyżewskiej wywiezionych w czasie II wojny światowej na roboty przymusowe do Rzeszy Niemieckiej oraz Polaków i Żydów wywiezionych do niemieckich obozów koncentracyjnych i obozów zagłady. Pomnik odsłonięto w niedzielę 23 sierpnia.
Ze stacji w Czyżewie odchodziły w czasie wojny transporty na Syberię i do Kazachstanu - upamiętnia je stojący przy dworcu wagon towarowy, znak deportacji przeprowadzonych w latach 1940-1941 przez władze sowieckie. Wywózki na roboty przymusowe do Rzeszy wyglądały inaczej: mieszkańcy dostawali nakaz stawienia się w wyznaczonym miejscu albo zabierano ich z domów samochodami i ciężarówkami. Nowy kamień stanął przy wagonie jako znak pamięci o nich.
Podczas uroczystości odczytano 131 ustalonych nazwisk mieszkańców wywiezionych do niemieckich obozów i na roboty przymusowe. Przypomniano też o tysiącach polskich obywateli narodowości żydowskiej, których przez stację w Czyżewie wywieziono do Treblinki i innych niemieckich obozów.
Msza, kwiaty i znicze
Uroczystość „Czyżew Pamięta" zaczęła się mszą świętą w kościele pw. św. Apostołów Piotra i Pawła. Spod kościoła uczestnicy dojechali pod stację - własnymi samochodami albo autobusem podstawionym przez organizatorów. Po odsłonięciu pomnika złożono pod nim kwiaty, a młodzież ułożyła ze zniczy serce.
Dlaczego akurat 23 sierpnia
Tego dnia przypada Europejski Dzień Pamięci Ofiar Stalinizmu i Nazizmu. Data odsyła do 23 sierpnia 1939 roku, kiedy Niemcy i Związek Sowiecki podpisały pakt Ribbentrop-Mołotow z tajnym protokołem dzielącym Europę Środkową na strefy wpływów obu państw.
Czyżew do tematu wywózek wraca regularnie. Przy wagonie-pomniku zesłańców Sybiru gmina organizuje obchody rocznicowe - w lutym, w rocznicę pierwszej masowej deportacji z 1940 roku, i we wrześniu, w Światowy Dzień Sybiraka i rocznicę sowieckiej agresji na Polskę. Nowy kamień dopisuje do tej pamięci ofiary niemieckich wywózek - na roboty przymusowe i do obozów.
